به گزارش گروه ترجمۀ خبرگزاری حوزه، حجتالاسلام مقبول حسن، پژوهشگر و مبلّغ اسلامی از ایالت بنگال غربی هند، در گفتوگویی با خبرنگار خبرگزاری حوزه، اظهار داشت: ایران با حفظ میراث فرهنگی غنی و پیوند دادن هویت ملی با ارزشهای اسلامی، الگویی روشن از استقامت، هویتبخشی و پیشرفت پایدار ارائه میدهد و نشان میدهد که تقویت فرهنگ و معنویت اسلامی، پایه اصلی قدرت و شکوفایی یک ملت مؤمن است.
در ادامه، شرح این گفتوگو را می خوانید:
چرا جمهوری اسلامی ایران حفاظت از میراث فرهنگی را در ردیف اولویتهای استراتژیک خود قرار داده است؟
حجت الاسلام مقبول حسن: جمهوری اسلامی ایران تنها یک کشور نیست؛ بلکه یک تمدن است. در گستره سرزمین ایران، هزاران سال دانش، فلسفه، هنر، معماری، ادبیات و به ویژه میراث اسلامی جمع شده است که یک سرمایه عظیم فرهنگی محسوب میشود.
حضرت آیتالله العظمی خامنهای رهبر معظم انقلاب اسلامی بارها تأکید کردهاند که تهاجم فرهنگی ممکن است برای یک ملت، حتی خطرناکتر از تهاجم نظامی باشد. بنابراین حفظ هویت، ارزشها و میراث فرهنگی، بخشی از امنیت ملی و استراتژی کلان کشور به شمار میرود. زیرا فرهنگ روح یک ملت است و هنگامی که روح از میان برود، بدن یا همان جامعه بدون معنا خواهد بود.
این سخنان نشان میدهد که نگاه جمهوری اسلامی ایران به فرهنگ، فراتر از حوزه هنر و سنت، یک مسئله راهبردی و امنیتی محسوب میشود و نقش رهبری معظم انقلاب در تبیین و حفاظت از این هویت، امری محوری و تعیینکننده است.
رهبر معظم انقلاب چگونه حفظ میراث فرهنگی را با ارزشها و اهداف انقلاب اسلامی پیوند دادهاند؟
حجتالاسلام مقبول حسن: باید توجه داشت که انقلاب اسلامی صرفاً یک تحول سیاسی نیست؛ بلکه یک نوسازی فرهنگی و اخلاقی عمیق است. امام خمینی (ره) و جانشین شایسته ایشان، آیتالله العظمی خامنهای (دام ظله)، همواره تأکید کردهاند که موفقیت واقعی انقلاب زمانی تحقق مییابد که در اندیشه، رفتار و فرهنگ جامعه تغییرات مثبت ایجاد شود.
رهبر معظم انقلاب، میراث فرهنگی ایران را بر دو ستون اصلی استوار میدانند: گنجینههای معرفتی و فرهنگی پیش از اسلام که هزاران سال قدمت دارند و معارف انسانی و اخلاقی ۱۴۰۰ ساله اسلام. جمهوری اسلامی ایران در مسیر خود، تلفیقی از این دو میراث ارزشمند را دنبال کرده است. ایشان به حفظ و ترویج میراث دینی شیعه، از جمله معارف عاشورا، اربعین، زیارت اماکن متبرکه و آموزش آموزههای مذهبی در جامعه اهتمام ویژه دارند.
همزمان، رهبری معظم انقلاب به حفظ یاد و اندیشه اندیشمندان بزرگ ایرانی همچون فردوسی، سعدی، حافظ، مولانا، ابن سینا و بیرجندی اهمیت دادهاند و دولت را موظف کردهاند تا از طریق آموزش، پژوهش و حمایتهای نهادی، اندیشههای آنان را زنده نگه دارد. هدف از این سیاست، پرورش نسلی مستقل، با اعتماد به نفس و دارای بنیانهای فرهنگی و اخلاقی قوی است.
در عمل، این سیاست چگونه اجرا میشود و جمهوری اسلامی ایران چه اقدامات واقعی و نهادی برای حفظ میراث فرهنگی انجام داده است؟
حجت الاسلام مقبول حسن: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری: این نهاد، مانند یک وزارتخانه بزرگ عمل میکند و مسئول حفظ، مرمت و بازسازی آثار تاریخی، مساجد، کاخها، کتابخانهها، موزهها و مکانهای باستانشناسی کشور است.
صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و بنیادهای فرهنگی: تولید و پخش فیلم، تئاتر، موسیقی، ادبیات و مستندهایی که بر اساس میراث ملی و اسلامی طراحی شدهاند، با هدف ترویج فرهنگ و هویت ایرانی و اسلامی.
نظام آموزشی: ادبیات، تاریخ، فلسفه و آموزههای اسلامی در کتب درسی با اولویت آموزش نسل جوان جای داده شده است.
حضور در عرصه بینالمللی: ایران با همکاری یونسکو، بسیاری از آثار طبیعی و فرهنگی خود را در فهرست میراث جهانی ثبت کرده و در مجامع بینالمللی در برابر هجمهها و تحریفهای فرهنگی علیه تمدن اسلامی، نقش فعال ایفا میکند.
رهبری و تخصیص بودجه: رهبر معظم انقلاب با دستور مستقیم و تأمین بودجه لازم، پروژههای فرهنگی را فعال نگه میدارند و تأکید کردهاند که «کار فرهنگی از نظر اهمیت و اثرگذاری، کمتر از فعالیتهای اقتصادی نیست.
این اقدامات نشان میدهد که جمهوری اسلامی ایران نه تنها در حفاظت از میراث فرهنگی تاریخی و دینی خود پیشتاز است، بلکه این سیاست را به یک اولویت استراتژیک و امنیتی تبدیل کرده است که با ارزشهای انقلاب اسلامی و تربیت نسل آینده پیوند خورده است.
برخی بر این باورند که نظام اسلامی ایران، میراث پیش از اسلام ایران را نادیده گرفته است. این ادعا تا چه اندازه صحت دارد؟
حجت الاسلام مقبول حسن: این یک برداشت نادرست و تبلیغ سوء است. جمهوری اسلامی ایران هرگز شکوه و افتخار پیش از اسلام ایران را انکار نکرده است. رهبر معظم انقلاب اسلامی بارها تأکید کردهاند که: «اسلام بر ما آمده است تا میراثی کامل، زیبا، جویای دانش و سرشار از فرهنگ بزرگ را تکمیل کند.» نمونههای عینی این رویکرد را میتوان در جشن نوروز، بزرگترین جشن پیش از اسلام ایران که به صورت رسمی برگزار میشود، و نیز در حفاظت از اماکن تاریخی همچون نقشه جهان مشاهده کرد.
از دیدگاه اسلامی، هر گونه میراث فرهنگی که با اصول توحید، عدالت و ارزشهای انسانی در تضاد نباشد، مورد احترام قرار میگیرد. اسلام در این زمینه به جای نابودی، میراث فرهنگی را تصفیه، پالایش و تکمیل کرده است و آن را به گونهای ارتقا داده که با آموزههای دینی سازگار باشد.
در عصر جهانیشدن و سلطه فرهنگی غرب، ایران چگونه مرزهای فرهنگی خود را حفظ میکند؟
حجت الاسلام مقبول حسن: این مسئله یک چالش بزرگ است و رهبر معظم انقلاب آن را تحت عنوان «تهاجم فرهنگی» نامگذاری کردهاند. استراتژی ایران برای مقابله با این پدیده چندوجهی است:
تقویت خوداتکایی فرهنگی: تولید محتواهای فرهنگی داخلی، توسعه رسانهها و شبکههای اطلاعاتی ملی و ایجاد جایگزینهای اسلامی و ایرانی برای جریانهای فرهنگی خارجی.
آگاهیبخشی به جوانان: تربیت نسل جوان با هویت فرهنگی و اسلامی و آموزش به آنان برای احساس غرور و تعلق خاطر نسبت به میراث ملی و دینی.
نقش خانوادهها: خانواده به عنوان نخستین سنگر حفظ فرهنگ مورد تأکید قرار گرفته و مسئولیت انتقال ارزشها و هویت فرهنگی به فرزندان بر دوش آن نهاده شده است.
مقابله فعال با جریانهای فرهنگی غربی: نقد و بررسی جنبههای تحریفشده و مادیگرایانه فرهنگ غرب و ارائه الگوی جایگزین اسلامی و ایرانی در عرصه جهانی.
هدف نهایی این است که درهای فرهنگی بسته نشود، بلکه جریانهای فرهنگی به شکل هوشمندانه مدیریت و هدایت شوند و در نتیجه یک تحول فرهنگی قدرتمند ایجاد گردد که هویت اسلامی و ایرانی کشور را در سطح جهان به نمایش بگذارد.
پیام نقش ایران در حفظ میراث فرهنگی برای جهان، به ویژه جهان اسلام، چیست؟
حجت الاسلام مقبول حسن: اگر یک ملت به دنبال استقلال سیاسی و اقتصادی است، باید استقلال فرهنگی را نیز محقق کند. توقف از تقلید کورکورانه فرهنگهای خارجی و بازگشت به ریشهها و هویت ملی، شرط اساسی این مسیر است.
وی افزود: یکی از دلایل اصلی بحرانهای کنونی در جهان اسلام، نوعی اسارت فرهنگی است. ایران به روشنی نشان داده که میتوان با وفاداری به اسلام و میراث ملی، همزمان در علم، فناوری و توسعه مدرن پیشرفت کرد. این یک نمونه زنده است که پیشرفت واقعی و پایدار تنها زمانی حاصل میشود که بر اساس هویت فرهنگی اصیل شکل گرفته باشد.
نمونه ایران به جهانیان نشان میدهد که میتوان عزت نفس، احترام به میراث فرهنگی و نگاه آیندهنگرانه را به شکلی هماهنگ و موفق در مسیر توسعه و تعالی ملتها به کار گرفت.
نظر شما